793 Zenbakia 2026-03-24 / 2026-06-16

Gaiak

Artikulu honen helburua Euskal Herriko Unibertsitatea-ko argitaletxeak argitaratutako “Gizarte zerbitzuen euskal sistema: egitura, baliabideak eta perspektibak” liburua aurkeztea da. Lan kolektibo honek gizarte-zerbitzuen euskal sistemaren bilbea aztertzen espezializatutako profesional eta akademikoen ekarpenak biltzen ditu, ikuspegi askotatik landuta.

Gaur egungo errealitate sozialak gero eta arazo eta behar sozial konplexuagoak agerian uzten ditu, eta horrek erakusten du zein beharrezkoa den gizarte-zerbitzuen sistema sendo eta eraginkor bat izatea. Aldaketa sozioekonomikoek, krisi ekonomiko eta sozialek, migrazio-dinamikek eta aurrean ditugun erronka demografikoek, besteak beste, zaintza-sistemarekin, mendekotasunarekin, dibertsitate funtzionalarekin edo kontziliazioarekin lotutako errealitateekin batera, erronka handiak planteatzen dizkiete gizarte-zerbitzuetako profesionalei. Azken finean, gizarte-babeseko sistema honetan jartzen dira, neurri handi batean, gizarteratze handiago eta hobe baterako zein gizarte bidezkoago baterantz eraldatzeko itxaropenak.

2008ko Gizarte Zerbitzuen Legea onartu eta ondorengo dekretua indarrean jarri zenetik 16 urte igaro direnean, egokia dirudi hainbat ahots, ikuspegi eta ikuspuntutatik abiatuta hausnarketa egitea: zer sistema eraiki den, zer lorpen eta aukera garatu diren eta zein arlotan dauden oraindik hobekuntza-aukerak. Liburu hau osatzen duten ekarpenek, nolabait, gizarte-zerbitzuen sistemari sendotasun handiagoa emateko eta errealitate sozialaren konplexutasun gero eta handiagoak dakartzan erronkei aurre egiteko kezka partekatua islatzen dute. Garrantzitsua da euskal gizarte-zerbitzuen sistemaren bilakaera, haren ezaugarriak, oinarriak eta egitura ezagutzea, baita arreta-maila desberdinen —lehen mailakoaren eta bigarren mailakoaren— errealitatea ere. Era berean, funtsezkoa da esku-hartze soziala antolatzen duen gobernantza-sistema eta bertan parte hartzen duten maila eta eragile instituzional eta sozialak aztertzea. Elementu horiek guztiek gizarte-babeseko sistema honek esku hartzen duen eremu eta helburuen berri ematen dute.

Azken batean, sistemaren egitekoa da esku-hartze sozial eraginkor bat artikulatzea, gizarte-eremu eta kontingentzia desberdinei erantzuteko gai izango dena. Haurren eta familien babesgabetasuna, mendekotasunaren arretaren eta autonomia pertsonalaren sustapena, gizarte-bazterketako egoerak edo desgaitasunaren arloa dira gizarte-zerbitzuek lantzen dituzten esparru nagusietako batzuk. Guztiak ere konplexutasun handiko eta etengabeko eraldaketan dauden errealitateak dira, eta etorkizuneko erronkei buruzko hausnarketa sakona eskatzen dute.

El Sistema Vasco de Servicios Sociales. Estructura, recursos y perspectivas.
Fullaondo Elordui-Zaparterietxe, Arkaitz; Bergantiños Franco, Noemi (eds.) Díaz-Mas, Paloma (col.)

Hala ere, euskal gizarte-zerbitzuen sistemara hurbiltzeak beste hainbat gai garrantzitsu ere kontuan hartzea eskatzen du: adinekoentzako egoitza-zentroetako arreta- eta zaintza-ereduak birpentsatzeko beharra; berdintasun-politiken eta gizarte-zerbitzuen arteko lotura; herritarren parte-hartzea sistemaren barruan; zaintzaren antolaketa; migrazio-prozesuen, immigrazio-politiken eta gizarte-zerbitzuen arteko harremana; desgaitasuna duten pertsonen gizarteratze eta laneratzea; edo gizarte-zerbitzuen arloko ikerketa sustatu eta indartzearen garrantzia, sistema bera hobetzeko tresna gisa.

Ekarpen guztietan zehar presente dagoen arren, liburuak atal berezi bat eskaintzen die euskal gizarte-zerbitzuen sistemaren etorkizuneko erronkei. Horietako bat Ongizate Estatuaren zutabeetako bat den aldetik sistema hau benetan sendotzeko dauden zailtasunekin lotuta dago. Eskubide gisa aitortua izan eta azken urteetan aurrerapen esanguratsuak egin diren arren, baliabideetarako sarbidea eta garatutako arreta-eredua ez dira nahikoak izan hainbat behar soziali erantzuteko. Alde batetik, iraunkorra den desberdintasun sozialak agerian uzten du sistemaren mugak oraindik ere handiak direla biztanleriaren sektore eta eremu jakin batzuei erantzuteko. Bestetik, azken krisiek erakutsi dute sistema honek une kritikoetan dituen ahuleziak, hain zuzen ere gizarte-kalteak arintzeko gehien behar denean.

Gainera, euskal testuinguruak berak agerian uzten du gaur egungo gizarte-zerbitzuen sistemaren egitura eta antolaketa berriz pentsatzeko beharra, konplexutasun eta aniztasun konpetentzial handia baititu. Ez da gai hutsala: antolaketa horrek zuzenean eragiten du baliabideetarako sarbidean eta, ondorioz, justizia sozial handiagoa lortzeko gobernantza- eta berrantolaketa-gakoak identifikatzearen garrantzia planteatzen du.

Herritarrengana hobeto iritsiko den sistema sendoago bat eraikitzeko, hainbat estrategia garatu daitezke. Horietako bat, zalantzarik gabe, gizarte-inbertsioaren estrategiek eskaintzen dituzten aukerak dira, gizarte-zerbitzuen etorkizuna gizarte-berrikuntzaren ikuspegitik pentsatzeko. Eztabaida hori sakon landu da Europako testuinguruan, eta estrategia hori sustatzen saiatu diren politika publikoek emaitza eztabaidagarriak utzi dituzte. Izan ere, aukera-berdintasunaren ideian gehiegi azpimarratzeak edo zailtasun handienak dituzten pertsonentzako estaldura nahikoa bermatu ez izanak hainbat kritika eragin ditu.