793 Zenbakia 2026-03-24 / 2026-06-18

Gaiak

Historiaurrean eta historian zehar, kultura, politika, ekologia, erlijio, gizarte-gertakari, gatazka geopolitiko, pentsamolde desberdin, eboluzio-prozesu eta belaunaldi ezberdinek eragina izan dute herri gisa ulertzeko eta erlazionatzeko dugun moduan.

Aldaketa eta eraldaketa horien testuinguruan, liburu honek erakutsi nahi du bere identitatean sentitutako eta mantendutako jatorrizko espiritualtasunak iraun egiten duela; identitate hori aspaldi sortu zen, bere historian eboluzionatu zuen, beste herri batzuen eraginak bereganatu zituen eta bere askatasunaren, bere balioen, bere eskubideen eta beste kulturekiko harremanen aldeko etengabeko borrokan adierazi da.

Mendi eta bailara artean dabilen ibaia bezala, lurra elikatuz, euskal espiritualtasuna historian zehar Euskal Herriaren nortasuna bizituz eta garatuz joan den ura izan da. Hortik sortu da gure izena eta, beraz, gure identitatea, izena duen guztia existitzen delako eta garenaren kontzientzia sakona transmititzen digulako.

Esperientzia bizi, dinamiko eta ebolutibo hau guztiz espirituala da, pertsonengan eta Euskal Herriarengan bere identitate zentzua komunikatzen eta mantentzen duelako, mendeetan zehar, gaur arte, eragin diguten prozesu konplexuen erdian. Hori deskribatzen eta erakusten saiatzen dira orri hauek, eta gaur egun esanahi berezia hartzen du ezegonkortasuna eta ziurgabetasuna ezaugarri dituen gure munduko egungo testuinguruan, non liskar geopolitikoek, ideologia nagusiek, desberdintasun bidegabeek krisi politiko eta ekonomiko sakona sortu duten. Aurrerapen teknologikoek areagotuta, gure elkarbizitzaren alderdi guztiei eragiten dien gizatasun-krisia da. Klima aldaketa, ekonomia kapitalista neoliberala, gerra fokuak, balaztarik gabeko armamentismoa dira sintomarik kezkagarrienak eta mehatxagarrienak.

Ondorioz, hainbat azterketatatik ondorioztatu da aro aldaketa baten aurrean gaudela, eta aldaketa horren perspektibak eta emaitzak ezin direla aurreikusi ziurtatutako biziraupenerako eta herrien arteko eta naturarekiko gizateriaren harreman orekaturako. Aurrerapen zientifiko eta teknologikoek berebiziko garrantzia hartu dute gizateriarentzat, haren kulturarentzat, harremanentzat eta aurrerapenarentzat, eta arrisku mehatxagarriekin batera. Ziurgabetasun larriko egoera konplexu honetan, hala ere, aukera eta itxaropen berriak zabaltzen dira.

Euskal Herria, gure lurreko herri guztiak bezala, testuinguru kezkagarri horietan murgilduta dago. Haren oraina eta etorkizuna sarritan elkarren kontrakoak diren joeren artean eztabaidatzen dira. Gure gizarteko pertsona eta talde askok ez dute irizpiderik eta erreferentziarik, beren berehalako beharretatik harago. Ezinbestekoak dira, zalantzarik gabe, baina erreferentzia sendoak behar dira, balio orientagarriak, zentzu argigarriak, helburu motibagarriak; azken batean, garenaren eta komunean nahi izan behar dugunaren kontzientzia argia.

Lan honek, une kritiko honetan, ‘euskal espiritualtasuna’ deitzen diodanaren ikuspegitik bilatze eta baieztatze horri lagundu nahi dio, gure nortasun propioarekin subjektu izatea eta sentitzea eragiten digun esperientzia sakon erreferentzial gisa ulertuta; ez isolatzeko, baizik eta bestelako mundu bat eraikitzeko elkarrizketara eta lankidetzara irekitzeko.

Hori da lan honen asmoa. Bere helburua, beraz, euskal izpiritualtasun horren alderdi plural esanguratsuenak aurkeztea da, dimentsio anitzak, non bere eboluzio-prozesua islatzen eta adierazten den, zeina, energia-iturri bat bezala, hedatzen ari den, bizi, sentitu, adierazi, bere nortasuna Euskal Herri gisa sinbolizatzen duen kontzientzia izpirituala ezaugarrituz.

Horretarako, orrialde hauen gaia, garenaren euskal kontzientzia den espiritualtasun eta identitate horren ezaugarriak aztertzean zentratzen da eta beste herriekiko elkartasunera garamatza, azken batean, justizia eta bake mundura.

Gogoeta hau ez da bakarra. Goi- eta kalitate-lanak oso lehiakorrak dira, eta saiakuntza honen inspirazio-iturri izan dira. Bibliografia zabalak hori adierazten du. Ez naiz saiatzen hura laburtzen, baizik eta, haren ekarpenetan oinarrituta, nire ikuspuntua eskaintzen dut, planteamendu plural eta dibergenteetatik abiatuta elkarrizketa eta bilaketa bat egiteko.

Saiakera honen nahia, azken finean, Euskal Herriarentzat eta gure munduarentzat justizia eta elkartasun ikuspegi berriak aurkitu eta bultzatuko dituen kontzientzia espiritual sakona gure nortasunetik hobeto ezagutzen, esperimentatzen eta bizitzen laguntzea da.

Ez dago zalantzarik espiritualtasun hori ezkutatu egin dela, eta pertsona askorentzat ahuldu eta lausotu ere egin dela postmodernitatearen ‘ezagutzaren gizartea’ delakoan. Eta gaur egun, aurrerapen teknologikoen aurrean, batez ere adimen artifizialaren arloan, ahazteko edo baztertzeko arriskua are nabarmenagoa da; izan ere, azken batean, mundu desberdin bat diseinatzeko eta egiteko dituen gaitasunak eta aukerak dira garrantzitsuenak, konputazio-ahalmen adimendunak gidatuak eta kontrolatuak.

Hala ere, herrien urgentzia ekologikoen eta larrialdien aurrean, gero eta premiazkoago eta beharrezkoago agertzen da munduaren, lurraren ikuspegi moduak berreskuratzea, harreman berriak ezartzea, balioak berraurkitzea, osotasun baten parte sentitzea, non ez garen erdigune, harremana baizik. Pertsona eta herri gisa gure identitatearen arrazoi sakona izan den eta den jakinduria horren, bere espiritualtasunaren erreferentziari eustea erabakigarria izango da zentzurik gabeko mundu batean, zibilizazio artifizial batean, garenaren kontzientziarik gabeko gizarte deshumanizatu batean ez amiltzeko.

Kultura bakoitzak, herri bakoitzak, beraz, bere historian ikasitako mundu-ikuskerak eta bizimoduak eman ditzake eta eman behar ditu, bere tradizioetan gorderik, bere hizkuntzan eta ohituretan adierazita, bere epistemologia bidegabeki baztertuan eta are baliogabetuan; azken batean, bere espiritualtasunean. Kontzientzia espiritual horrek ez du inoren aurrean nagusitasun sentimendurik sortzen, baizik eta existitzen den guztiarekiko harreman holistikoa sentiarazten digu, berezi eta aske egiten gaitu aurrerapen teknologiko ororen aurrean.

Saiakera honen helburua, beraz, gure euskal esperientziatik gure baloreen, gure identitatearen, gure kontzientzia espiritualaren berreskuratze soziokultural eguneratu horretan laguntzea izan da.

Espiritualidad vasca. La conciencia espiritual de Euskal Herria en su mitología, euskera, identidad.
Edita: HERRIA 2000 ELIZA. ISBN 978-84-09-71820-7. Distribuye: ELKAR

Horrek ez du esan nahi eta ez du esan nahi iraganaren nostalgia erromantiko edo nostalgikorik. Oroimenetik eta esperientziatik sortzen den interpretazio sortzailea da, liburuaren lehen zatian deskribatutako sinbolo kultural sakonenetatik, mitologikoetatik, Euskal Herria egiten joan direnak eta kristautasun menderatzailean iraun zutenak, bigarren zatian erakusten dudan bezala. Garai gatazkatsuetako gorabeheretan beren kontzientzia espiritualari eutsi diotenak dira eta orain beren identitate propio eta desberdinaren erreferentzia dira, beren pluraltasunaren barruan, beste kultura, identitate eta espiritualtasunekin hartu-eman eta aberaste batean erlazionatzeko gaitasunarekin, hirugarren zatian erakusten saiatzen naizenaren arabera.

Gure ezberdintasunak aurkitu eta baieztatzeak ez du esan nahi, beraz, banandu edo isolatu egiten garenik; are gutxiago aurrerapen zientifikoa ukatzen dugunik. Espiritualtasunak, garai postmoderno honetan identitateak bezala, mundu anitz eta teknologiko batean, bere burua baieztatzeko ezinbesteko baldintza gisa, benetako harremanak eta elkarrizketa behar ditu beste herri, kultura eta zientzia batzuekin, identitate eta espiritualtasunekin, pertsona migratzaileekin, elkarrekiko errespetuan, elkar ezagutzan, ulermenean eta aurrerabide solidarioan oinarrituta, aniztasunean.

Horrela, euskal espiritualtasuna, herri bakoitzaren kontzientzia izpiritualarekin elkarrizketan, beste herri batzuekin elkartasun lokarri bat izan daiteke, Eusko Ikaskuntzako XIX. Kongresuak, Elkartzen gaituena, azpimarratu zuen bezala, gaur egun aurrez aurre dituen ikuspegietan eta kontrako interesetan zatikatuta dagoen gizateriarentzat, eta bere zerbitzura dagoen teknologia boteretsu eta inguratzaile mehatxagarri batek inposatutako ideologia neoliberal globalizatzaile nagusiarentzat. Aurrerapen mugagabearen mito engainagarriek eta kontsumo-sinboloek, irizpide etikorik gabekoek, lurra kontzientziarik gabeko merkatu handi batera murrizten dute; merkatu horretan, dena erosten eta saltzen da gutxi batzuen mesederako eta gehiengoaren pobretzerako, eta haien aberastasun espiritualak, identitate-kontzientzia eta pentsamendu sortzailea ere deuseztatzen dituzte.

Espiritualtasun anitzen aitortza, lanketa eta elkarrizketa dira gizatiartzeko bideak eta bilaketa premiatsu horri erantzuteko bideak, zeinari euskal izpiritualtasunak bere jatorrizko intuizioetatik, bere mundu-ikuskeratik, bere hizkuntzatik, bizitzaren zentzutik eta beste herri eta kulturekiko harremanetik laguntzen dion, mundu aske eta solidario bat eraikitzen joateko.

Saiakera honen helburua da, gure Ama Lurretik, gure euskal espiritualtasunaren kontzientzian bizi eta esperimentatzen diren gure sustrairik sakonenetan sakontzen duena.