Artisautza
Carmen Pérez. Eskultura zeramikoa: Prozesuak
BELAXE. ITZULPEN ZERBITZUA
Buztin guztiak, gresa, erregogorra, buztin gorria, edo portzelana jadanik prestatua, erosten ditu, lan bakoitzerako behar duen motakoa (normalean gres txamoteatua), zeren kalitate desberdinak baitaude, kolore, tenperatura eta egitura desberdinetakoak, eta hezetasun jakin batekin kontserbatu eta landu behar da materiala, plastikotasunik gal ez dezan.
Gasteizko saltoki berezi batean erosten du guztia.
Artisauak lan bat egiten du aurrena: pasta oratu, hau da, eskuez landu, ogia oratzen ari balitz bezala, homogeneizatzeko, zati batzuk besteak baino gogorrago geldi ez daitezen, eta, batik bat, barruan izan litezkeen aire-burbuilak kentzeko, horiek hautsi egin bailezakete pieza.
Dela tornuaz, dela hura gabe modelatuz, dela zurezko arrabolaz xaflak eginez, edo zerrendak, edo erruloak, bolumena ematen dio masari, pieza amaitu arte. Gero, lehortzen uzten du, era naturalean; uneko eguraldiaren arabera, ordu batzuk izan daiteke hori, edo zenbait egun. Behartutako lehorketak pitzatuak sor ditzake piezan.
Lehortu denean, labean sartzen da pieza, normalean 900 ºC-tan. Jakin behar da materiala edo buztina nolakoa den, “bizkotxatzearen” (horrela deitzen da prozesua) tenperatura ere desberdina izaten dela. Oso garrantzitsua da tenperatura zehatza aukeratzea, zeren ez bagara heltzen tenperaturara, pieza ez baita behar beste egosten eta hauskor gelditzen baita, eta, aldiz, tenperaturatik “pasatzen” bagara, pieza erre edo are urtu egiten baita.
Piezak ez badu inongo esmalterik eraman behar, zuzenean egosten da bere azken tenperaturan, 850 edo 900 ºC-tan, eta bukatutzat jo dezakegu, baina kolorea edo esmaltea ipini behar badiogu, horixe da unea. Apainketa hori era askotan egin daiteke, teknika desberdinak erabilita: brotxazko edo pistolazko esmalteztatzea, latex-erreserbak, esgrafiatuak, etab., eta pinturaren kasuan, oxidoak, esmalteak edo engobeak erabilita.
Behin bigarren fase hori bukatutakoan, pieza labean sartzen da berriro, 1.250 ºC-ko tenperaturaraino, pinturak eta esmalteak beira bihur daitezen. Tenperatura horretara iritsitakoan (6tik 8 ordura, gutxi gorabehera), hozten uzten zaie piezei labearen barruan, hori ireki gabe. Izan ere, igotzean bezalaxe, astiro jaitsi behar du tenperaturak, bat-bateko tenperatura-aldaketek hautsi edo lehertu egiten baitituzte piezak.
Honako material hauek erabiltzen ditu: batik bat tenperatura handitarako buztin erregogorrak, gres txamoteatua eta, noizean behin, buztin gorria, loza-buztina eta, are, portzelana.
Esmalteak ere artisauak berak egiten ditu behin eta berriro, berak nahi dituen kolorea eta egitura iritsi arte. Horretarako, buztinak, arrokak eta metal-oxidoak erabiltzen ditu. Elkarrekin nahastuta, horiek kolore, egitura eta ñabardura ugari sortzen dituzte.
Egosketak labe elektriko batean egiten ditu normalean, nahiz eta batzuetan Raku motako egosketa batzuk egiten dituen berak egindako eta gasez dabilen labe berezi batean.
Tailerra lanerako ekipamendu guztiaz hornituta dauka, nahiz eta, egia esan, ez den hainbeste ekipamendu behar: tornuak, buztina lautzeko arrabolak, tornetak, modelatzeko zotzak (normalean ezpel-egurrezkoak), eta material suntsikorrak: buztinak, erregogorrak, esmalteak, koloreak, etab.