Artisautza
Ttakun - ttakun. Artisau forja: Historia
Lehen aipaturiko fitxan, Pedro Zapatarenean, San Martinicoren (edo San Martínen) istorioa aipatu genuen, Basajaunei zerra fabrikatzeko eta soldatzeko sekretua lapurtu zienarena.
Lanzen fitxan errementariek Afrikako tribuetan, greziarren, erromatarren, irlandarren eta kristauen mitologian zuten egitekoaz hitz egin dugu.
Historiaren sarrera txiki honetan ezinbestekoa iruditzen zaigu Legazpik Euskal Herriko burdinaren historian izan duen garrantziari buruz hitz egitea, hain zuzen ere, Legazpikoa baita gure eskulangilea.
Kristo aurreko VI. mende inguruan hasi zen Burdin Aroa gure artean. Pertsona haiek, inguruan zuten mineralaren eta zuraren laguntzaz, mendiko labeetan fabrikatzen zuten lehengaia: burdina, ondoren, nekazaritzako lanabesak, eta ehizarako eta babesteko armak egiteko. Horrela sortu ziren mendiko burdinolak edo masuquerak (baso-aukeratik dator). Sancho IV.a erregeak Gasteiztik 1290eko apirilaren 18an Segurari —Legazpi ere barne hartzen zuen— emandako hiri-gutunak honela zioen:
E por les hacer más bien y más merced, tengo por bien que las ferrerías que son en Legazpia masuqueras, que están en yermo, e les hacen robos los malos homes e los robadores, que vengan más cerca de la villa de Segura e las pueblen porque sean más abondadas e más en salvo.
Zenbait urte geroago, 1335ean, Segurako —Legazpi ere barne hartzen zuen— Ordenantza batek jasotzen zuen burdinolek burdina ekoizteagatik zergak ordaintzen zituztela. Zehazki, masuquerak eta hidraulikoak aipatzen zituen:
Por razón e manera que habemos ferrerías masuqueras e otras de mazo de agua e de omes nos e otros en Necaburu e en Legazpia e en otros lugares de que labran la vena de Necaburu e de Hayzpuru de Çamora e de Ocannu e de Barbaria.
Ez da harritzekoa Legazpiri, Burdinaren Bailara esatea, ezta eremu horretan Patricio Echeverriak eta beste hainbatek enpresak jarri izana ere. Halaber, Oscar Abad bezalaxe burdina lantzen maisu diren makina bat artista jaio dira bertan.