794 Zenbakia 2026-06-16 / 2026-09-16

Gaiak

Partekatu nahi dugun prozesu hau definitzen duen zerbait baldin badago, gutxienez bi gauza dira. Lehenik eta behin, kolektiboa da. Hiru erakunderen arteko lankidetza alai eta konfiantzazko batetik sortzen da: Mugarik Gabe, Setem Hegohaizea eta REAS Euskadi. Gizarte eta ekonomia eraldaketarekin konprometitutako erakundeak gara, eta denbora batez ikuspegi feminista batetik jorratzen ari gara. Bigarrenik, gure erakundeak, gure etxeak, eraldatu behar ditugu, beste mundu posible batera hurbiltzeko. Gero eta argiago dago ezin diegula aurre egin ditugun erronka handiei desberdintasunean oinarritutako eta iraunarazten dituzten erakundeekin. Parte-hartzea, enplegua eta aktibismoa ulertzeko modu produktibista eta patriarkalak zalantzan jartzen jarraitu behar dugu eta jarraitu nahi dugu. Eta elkarrekin jarraitu nahi dugu bizigarriak diren erakundeak eraikitzeko ideia honi mamia ematen, egon gaitezkeen eta egon nahi dugun lekuak eraikitzen. 

Zer esan nahi du guretzat bizigarriak diren erakundeen esparruak? Lehenik eta behin, dena ikuspegi berrietatik eta helburu berriekin aztertu behar dugula. Gure erakundeek logika patriarkalez josita daudela ulertzea esan nahi du; kapitalaren eta bizitzaren arteko gatazkaz; eta menderatze-sistema anitzez josita daudela ikuspegi politiko intersekzionaletik. Gure egiteko eta pentsatzeko moduan eraldaketa sakonak behar ditugula aitortzea esan nahi du, erakundeen funtzionamenduaren maila guztietan: estrategiak, egiturak, lan-sistemek, politikak, erabakiak hartzeko prozesuak, harremanak, identitatea eta balio partekatuak. Ez ditugu errezeta itxirik, baina badugu garatzen ari den proposamen bat. Hau da, bizigarritasun kontzeptu honek, ikuspegi feminista batetik, honako hauek dakarrela esaten diguna: erantzukizun partekatua erdigunean jartzea; banakoan eta kolektiboan arreta jartzea eta konektatzea; lana eta zaintza pentsatzeko eta banatzeko modu alternatiboak ezartzea; parte-hartze modu irekiak, anitzak eta malguak lortzea; lidergo kolektibo berria eraikitzea; prozesuak eta gauzak egiteko modua erdigunean jartzea; baldintza material duinak bermatzea; indarkeriarik gabeko erakundeak eraikitzea; eta lan- eta harreman-klima sustatzea.

Hiru erakundeak bide honetan denbora batez ibili gara, eta duela urte batzuk konturatu ginen jorratzen ari ginen arazo asko, baita ahaztu egiten ziren beste batzuk ere, lan harremanekin lotuta zeudela. Frustrazio, tentsio eta "no me la vida" egoera askorekin egin genuen topo... eta baita erakundeek gauzak beste modu batera egiteko garatzen ari ziren tresna eta estrategia askorekin ere.

Hori guztia lan-politikaren kontzeptuaren barruan kokatzen dugu, erakunde bateko langileen bizitza arautzen duten tresna eta prozesuen multzo gisa ulertuz. Horrek eskubideen eta konpromisoen, baita zereginen eta betebeharren gauzatzeari egiten dio erreferentzia. Ziklo bat da, erakunde bateko langileen bizi-zikloa bezala (aurretik, bitartean eta ondoren gertatzen dena). Eta lan-politika (gure erakundeetan zer egiten dugun, norekin eta nola egiten dugun definitzen duen guztia bezala) ez da neutrala. Beraz, ikuspegi feminista batetik berrikusi eta birpentsatu daiteke. Zein beste lan-politika, zein beste lana ulertzeko eta antolatzeko modu garatu ditzakegu ikuspuntu feminista batetik? Lan-politika tresna zentrala izan daiteke erakunde bizigarriak eraikitzeko? Zein ezagutza metatu dugu dagoeneko?

Lanari ekin genion eta ia "Denera iritsi ezinaren aurrean, lan-politika feminista” ideia lema bihurtu genuen. Onartu genuen ez genuela erantzun guztiak izateko asmorik, baina bai hori zela geure buruari egiten genizkion galdera batzuei erantzuteko bidea.

Mugarik Gabek, REAS Euskadik eta Setem Hego Haizeak, Lan Politika Feministarantz aurrera egiteko hamar printzipioko eta hogei akordioko argitalpena aurkeztu zuten.

Berriz ere, modu kolektiboan, korapiloak eta proposamenak aurkitzen genituen oinarrizko hainbat esparruak aztertzen hasi ginen:

• Denboren kudeaketa: nola errazten duten erakundeek denbora pertsonala (kanpora begira) eta nola  ikusarazi eta egituratzen duten lanean emandako denbora (barrura begira).
• Baldintza ekonomikoak: soldatak, baliabideen banaketa eta jasangarritasun ekonomikoa bezalako gaiak kontuan hartuta. 
• Lanaren antolaketa: nola ikusarazi, aitortzen eta banatzen diren zereginak eta erantzukizunak.
• Gaitasunen indartzea eta parte-hartzea: nola hartzen diren erabakiak, nola kudeatzen diren informazioa eta ezagutza...
• Lanerako espazioak: langileen ongizatearen eta osasunaren ikuspegitik berrikustea.
• Identitatea eta lan-harremanen giroa: nola kudeatzen diren gatazkak, zer jarraibide ezartzen diren ongizatea sustatzeko eta nola sustatzen den identitate partekatua praktika horien bidez.

Lan kolektiboko une desberdinetan, gure erakundeek arlo hauetan bizi genituen  erronkak eta tentsioak partekatu ahal izan genuen, baina baita dagoeneko ezartzen ari ginen tresna guztiak ere. Besteak beste, "vinculogramak”, ahaidetasun-loturak gainditzeko zaintza errazteko; zeregin produktibo eta erreproduktiboen ikusgarritasuna eta banaketa bidezkoarentzat tresnak; soldata-berdintasunerako neurriak; parte-hartze soziokratikoaren ereduak; koordinazio kolaboratiboa; eta pertsonen eta espazioen zaintzarako protokoloak.

Garrantzitsua iruditu zitzaigun hurrengo urratsa ematea eta, zergatik ez, gai hauei buruzko ekonomia sozial eta solidarioarentzat jarrera komun bat ezartzeko lan egitea. Eta hortik sortu zen bizitza erdigunean jartzen duen lan-politika baterako 10 printzipio eta 20 akordioren proposamena.

Printzipio eta akordio hauek hausnarketa gidatzeko eta askotan deseroso gertatzen diren elkarrizketa irekiak gidatzeko tresna gisa ulertzen ditugu. Baliabideak, denborak, zaintzak, boterea eta aitortza nola banatzen ditugun modu kritikoan aztertzeko gonbidapena dira, eta gure lan-jardunbideak defendatzen ditugun justizia, ekitate eta bizitzaren jasangarritasunaren balioekin bat datozen galdetzeko. Lan-baldintzak ez direla bigarren mailako edo soilik gai tekniko bat, baizik eta borroka politikoaren gune zentral bat direlako uste sendotik abiatzen dira. Horregatik, erantzun zehatzak eskaini beharrean, eraiki nahi dugun Ekonomia Sozial eta Solidarioaren horizonte feministarekin eta koherenteekin lan egiteko modu duinago, arduratsuago eta demokratikoagoetarantz aurrera egiteko aukera ematen diguten esparru partekatuak sortu nahi dituzte.

Horregatik, lan-politika eraldatzaileaz hitz egiten dugunean, ez gara enplegua hobetzeaz bakarrik ari, lanaren esanahi bera eraldatzeaz baizik. Geure buruari galdetu behar diogu  zein lanpostu eutsi behar ditugun, zeintzuk birbanatu behar diren, zeintzuk murriztu, eta zeintzuk, agian, egiteari utzi behar diogun guztiz.

Fase berri honetan, erronka elkarrizketa zabaltzen jarraitzea izango da; akordio hauek esperientzia anitzekin egiaztatzea; eztabaida honetan eragile berriak sartzea; haien ezarpena errazten duten tresnak garatzea eta elkarlana indartzea erakunde bizigarriak  eraikitzeko estrategia gisa. Izan ere, agian oinarrizko galdera ez da soilik nola bermatu lan duina, baizik eta planeta bizigarri batean pertsona guztientzat bizitza duinak mantentzeko gai izango diren ekonomiak nola eraiki.