Artisautza
Luis Iglesias Baldeón. Bitxigilea eta Engastatzailea: Historia
GARMENDIA IARTZA, Koro
Libiako ezkontzetako bitxiak. EUSKONEWSeko aipaturiko fitxetan (237, 295 eta 317. zenbakiak) bitxigintzaren jatorriaz eta historiaz mintzatu ginenez, ez dugu bertan esandakoa errepikatuko. Interesa duen irakurleak, hara jo besterik ez du. Gaurkoan aurkeztuko dizkizuegun lanbideak definitzera mugatuko gara. BITXIGILEA
Bitxiak egiten dituena. BITXIA
Metal bitxizko objektua, batzuetan perla edo harri finekin hornitua egoten dena. Apaingintzarako erabiltzen dira nagusiki. URREGILEA
Urregintzan diharduen langilea. URREGINTZA
Urre edo zilarrezko obrak, edo metal horiekin egindako ertzak egitean datzan ogibidea. ENGASTATZAILEA
Piezetako harriak "engastatzen" espezializatuta dagoena. Harriak metalean bertan txertatzean datza. Horretarako, beranaren laguntzaz puskatxo bat altxatzen metalean, eta pusketa hori izango da harria eutsiko duena. Punta leundu egiten da, eta bola itxura ematen zaio.
Ez da bitxigilearen lanbide bera.
Orokorrean, brillantea (diamanteak), errubia, zafiroa eta esmeralda erabiltzen dira lanerako. Pixkanaka, baina, beste harri batzuk ere hasi dira erabiltzen: zitrinoak (kuartzo mota bat), amatistak, zirkonita -gaur egun oso erabilia-, kuartzo distiratsua eta kuartzo keztatua.
Arazoa, gogortasuna izaten da. 1etik 10era doan Mons-en eskalan, diamanteak 1a du, zafiro eta errubiak 9 dauzkate, zirkonita, amatista, kornalina -Irango gizonezkoek eraztunean eraman ohi dutena- eta kuartzoak 7. Ez da komeni hortik beherakoak engastatzea. BITXIAK KOKATZEA
Atzapar batzuen bidez, harriak piezari lotzeko modua. GRABATZAILEA
Gainazal batean -gure kasuan, metalean-, marrazki, hizki edo antzekoa grabatzen duena, ebakiduraz. Sail honetara ekarri dugun artisaua bi hitzen bidez definitu dugun arren (bitxigilea eta engastatzailea), bitxigile-urregile-engastatzaile-kokatzaile-grabatzailea dela esan genezake.